Duur missie: 15 juli 1991 – 24 augustus 2007
Aantal militairen: 518
Dodelijke slachtoffers: geen
Dapperheidsonderscheidingen: geen

Bestuurlijk bestond het multiculturele Joegoslavië sinds haar oprichting in 1945 uit 6 deelrepublieken. Die kenden sinds een grondwetswijziging in 1974 een grote mate van zelfstandigheid. De oliecrises en de daarmee gepaard gaande economische ellende, maar ook de opkomst van het Servische nationalisme, zorgden in de loop van de jaren ’80 voor een fataal mengsel. Het zou het einde van de federatie inluiden.

Nederlands aandeel aan ECMM

Nederland speelde als voorzitter van de EG (later EU) een belangrijke rol tijdens de onderhandelingen in Brioni. Nederland leverde 39 waarnemers van de ministeries van Defensie en Buitenlandse Zaken. Daarnaast leverde Nederland 6 maanden (de duur van het voorzitterschap) de staf en een deel van het ondersteunende personeel voor de ECMM.

De Nederlandse bijdrage aan de ECMM schommelde van begin 1992 tot 1997 tussen de 12 en 20 militairen. Nederland leverde daarnaast staf- en ondersteunend personeel voor de ECMM. Hierdoor liep de Nederlandse bijdrage op van 17 naar 85 personen, onder wie 70 militairen.

Aantal Nederlanders neemt af

Formeel zou Luxemburg de staftaak per 1 juli 1997 van Nederland overnemen. Luxemburg achtte zich hiertoe niet in staat en vroeg Nederland het tweede halfjaar van 1997 46 personen te leveren. De Nederlandse militaire bijdrage aan de ECMM daalde in januari 1998 tot 17. In december 1998 waren dit er 18, onder wie 8 militairen voor verbindingstaken. Vanaf juli 1999 waren er nog 4 militairen van de verbindingsdienst.

De EU verlaagde het aantal waarnemers in de tweede helft van 2000 drastisch. Het aantal Nederlanders ging van 10 naar 3.

ECMM wordt EUMM

Op 22 december 2000 besloot de EU de ECMM voortaan rechtstreeks vanuit Brussel te leiden. De naam wijzigde in European Union Monitoring Mission (EUMM). De EUMM concentreerde zich in de daaropvolgende jaren op politieke ontwikkelingen en veiligheid. Daarnaast richtte de missie zich op het monitoren van grensoverschrijdingen, spanningen tussen bevolkingsgroepen en de terugkeer van vluchtelingen.

Aandacht voor Servië en Macedonië

De aandacht van de EUMM ging in toenemende mate uit naar Servië en Macedonië. Het sluiten van ongeveer 20 teamlocaties in Bosnië-Herzegovina en Kroatië was hiervoor een aanwijzing. In de jaren daarop sloot de Europese Unie steeds meer EUMM-kantoren. In 2004 trok EUMM zich terug uit Kroatië, gevolgd door Albanië eind 2006 en Montenegro medio 2007. Op 31 december 2007 kwam er een einde aan de waarnemersmissie. De 3 Nederlanders waren al op 24 augustus 2007 teruggekeerd in Nederland.

De Serviërs wensten een krachtige Joegoslavische eenheidsstaat te behouden. Dit om het behoud van hun politieke macht en culturele identiteit te garanderen. De Serviërs vreesden bovendien voor de rechten van hun volksgenoten in de andere deelrepublieken. De Servische president Slobodan Milosevic stookte het sterk vaderlandsgezinde vuurtje op door een Groot-Servië te bepleiten en zich als de beschermer van alle Serviërs in Joegoslavië op te werpen.

Onafhankelijkheid

Slovenië en Kroatië riepen op 25 juni 1991 hun onafhankelijkheid uit. Het Joegoslavische leger (JNA) greep vrijwel onmiddellijk in. De Europese Gemeenschap (EG) was bang dat het conflict zou overspringen naar andere delen van de regio en voor grote vluchtelingenstromen naar West-Europa zou zorgen. EG-voorzitter Nederland en EG-landen Luxemburg en Portugal kregen Slovenië en de federale regering zo ver dat ze op 7 juli het akkoord van Brioni ondertekenden. De European Community Monitoring Mission (ECMM) zou als waarnemersmissie van de EG toezien op de handhaving van het staakt-het-vuren en de terugtrekking van het JNA uit Slovenië.

Werkgebied uitgebreid

Eind juli breidde het werkgebied van de ECMM zich uit naar Kroatië. De ECMM vestigde het hoofdkwartier in Zagreb en een Regional Control Centre (RCC) in Ljubljana. Eind 1992 en begin 1993 werd de ECMM uitgebreid met nieuwe RCC’s in Albanië, Bulgarije en Hongarije. Onder een aantal RCC’s werden in de loop der tijd kleinere Control Centres geplaatst. Het hoofdkwartier van de ECMM verhuisde in 1997 van Zagreb naar Sarajevo.